Đào tạo

Quan điểm của viện IVS

Trường phổ thông theo phương pháp giáo dục của Makarenko

Anton Makarenko (1888-1939), sinhtại thành phố Belopolie huyện Sumsky tỉnh Kharkov, Ukraina

1. Cơ sở tư tưởng trong quan điểm giáo dục của Makarenko

Makarenko đã hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp giáo dục: một mặt ông anh dũng đấu tranh chống những tàn dư của những truyền thống và quan điểm giáo dục cũ, mặt khác, ông tích cực tìm tòi những phương pháp giáo dục mới. Makarenko đã đề xuất ra nhiều nguyên tắc giáo dục khiến cho khoa học giáo dục ngày càng thêm phong phú.

Năm 1920, ông được lệnh của Sở giáo dục Pôn-ta-va giao cho tổ chức một trường để dạy dỗ những đứa trẻ chưa ngoan.

Trường giáo dục này ông  đặt tên là trường giáo dục Gooc-ki. Makarenko đã nghiên cứu các tác phẩm của Gooc-ki và rất cảm phục nhà văn hào này. Ông đã viết: “Gooc-ki đối với tôi không những chỉ là một nhà văn mà còn là ông thầy dạy cách sống”. Ngược lại, Gooc-ki cũng rất mến phục Makarenko. Có lần, Gooc-ki đã viết cho ông: “ Anh là một người kỳ diệu, một trong những người mà nước Nga đang cần”. Trường giáo dục Gooc-ki có 120 học sinh từ 12 đến 18 tuổi. Đây là những đứa trẻ  có các tật xấu như: nói dối, vô kỷ luật, lười học, hay mải chơi trốn học và thích gây gổ…

Nhờ có những phương pháp giáo dục đầy sáng tạo tính, ông đã thành công một cách vẻ vang. Năm 1922, ông đem 120 trẻ ở trường giáo dục Gooc-ki họp với 280 trẻ em mới ở Cu-ri-a-giơ, ở gần Khác Cốp, thành một ngôi trường với 400 học sinh: 300 nam và 100 nữ. Nhưng hồi đó, trong các cơ quan giáo dục ở cấp trên có nhiều kẻ chịu ảnh hưởng của phái “nhi đồng học”, họ cho rằng trẻ em bị hư hỏng là vì di truyền và hoàn cảnh bất di bất dịch, nên họ tìm cách công kích và phá hoại sự nghiệp của ông. Ở trại Gooc-ki, Makarenko còn ở thời kỳ tìm tòi phương pháp giáo dục; ở Dec-gin-xki, ông đã có thể áp dụng những kinh nghiệm rất quý giá vào công tác giáo dục bằng cách kết hợp giáo dục và lao động vói nhau.

Makarenko đã tích cực công tác ở công xã này từ 1927 đến 1935. Trong thời kỳ đó, ông đã viết “Bài ca sư phạm” kể lại những hoạt động của trại Gooc-ki.Sau 1935, theo lời khuyên của Gooc-ki, Năm 1937, ông cho xuất bản quyển “Sách cho những người làm cha mẹ”, trong đó ông nêu lên những lệch lạc của một số lớn cha mẹ về cách giáo dục con cái và đề ra phương pháp sửa chữa. Sau 16 năm hoạt động ở trường Gooc-ki và công xã Dec-gi-xki, Makarenko đã đào tạo được 3000 công dân tốt, phầm lớn đã trở nên những cán bộ ưu tú trong giáo giới, trong quân đội, trong công nghiệp, trong y tế.

2. Chủ nghĩa nhân đạo và chủ nghĩa lạc quan trong quan điểm giáo dục của Makarenko

Sự kết hợp giữa lòng tôn trọng giá trị con người và những yêu cầu cao đối với con người là nguyên tắc căn bản của hệ thống giáo dục của Makarenko.Người ta thường nói trẻ em là những đoá hoa, Makarenko nói thêm rằng: “Muốn có những đoá hoa đẹp phải kịp thời dùng kéo cắt những cành khô hoặc dùng thuốc sát trùng mà tưới cho hoa”. Lời nói hình tượng này biểu hiện cái ý của Makarenko về sự tôn trọng con người và yêu cầu cao đối với con người. Trong sách “Bách khoa sư phạm, Makarenko viết “Nếu người ta không thấy cái gì vui tươi thì người ta không thể sống ở trên đời. Sự kích thích chân chính của cuộc sống của người ta là sự vui sướng của ngày mai. Sự vui sướng ấy của ngày mai là một cái đối tượng chính của kỹ thuật sư phạm… Giáo dục người ta là tạo cho người ta những viễn cảnh để người ta mong được sự vui sướng của ngày mai”. Makarenko muốn rằng trẻ em học tập và lao động với tinh thần lạc quan, và dùng chủ nghĩa lạc quan để động viên trẻ em làm tròn nhiệm vụ,

3. Phương pháp giáo dục mang tính tập thể, kết hợp hài hòa giữa ý chí giáo viên và nguyện vọng của học sinh.

 Giáo dục trong tập thể, bằng tập thể và vì tập thể- đó là cái yêu cầu quan trọng nhất trong yêu cầu giáo dục của Makarenko. Nhiệm vụ trọng đại của thầy giáo là xây dựng một tập thể vững mạnh và tự giác. Cái tập thể đó phải cùng với thầy giáo và dưới sự chỉ đạo của thầy giáo, tiến hành công tác giáo dục mọi người trong tập thể.Giáo dục trong tập thể không phải là gạt bỏ phương pháp giáo dục cá nhân, Makarenko nói: “Mọi người không thể hoàn toàn giống nhau được”. Ông thầy và tập thể phải chú ý đến cá tính muôn màu, muôn vẻ, chứ không phải chỉ đóng khung trong một phương pháp chung chung, bất di bất dịch.

Nghệ thuật của ông thầy là kết hợp sự lãnh đạo của mình với sự tham gia ý kiến của tập thể học sinh. Muốn thế người thầy giáo phải làm thế nào cho ý chi của mình thống nhất với ý chí của tập thể học sinh.Bên cạnh tập thể học sinh, Makarenkothấy cần phải có tập thể của giáo sư. Ông nói: “Nếu không có một tập thể đoàn kết của giáo sư để áp dụng những phương pháp nhất trí, để lãnh đạo lớp và toàn trường một cách tập thể, thì công tác thường xuyên của nhà trường không có ý nghĩa gì”.

4. Giáo dục trong lao động và rèn luyện trong kỷ luật

Makarenco vạch ra rằng giáo dục lao động và tập luyện thể thao phát triển thể lực và trí lực trẻ em, đồng thời tăng thêm lòng tự tin và phát huy tính sáng tạo. Ông nói: “Kẻ nào sợ công việc, sợ hoạt động thì không bao giờ có thể sáng tạo được”. Ông nêu lên một nguyên tắc lý tưởng là phải làm thế nào cho bản thân lao động và rèn luyện thân thể có tính chất hấp dẫn học sinh và kích thích họ cố gắng đạt được những kết quả tốt đẹp. Đời sống tập thể là điều kiện quan trọng nhất để bồi dưỡng ý thức kỷ luật và ý thức tổ chức cho học sinh. Kỷ luật là kết quả của công tác giáo dục, kỷ luật phải xây dựng trên sự tin tưởng ở học sinh. Makarenko cho rằng không có một người nào hoàn toàn hư hỏng. Ông nói: “Trẻ em hư hỏng chỉ chứng tỏ rằng thầy giáo đã thất bại mà thôi”. Kỷ luật hay nhất là thứ kỷ luật khiến cho học sinh tự mình muốn tôn trọng mọi quy tắc của nhà trường và vui lòng nhắc nhở người khác cũng làm như mình.

Đối với những học sinh không cố ý tuân theo kỷ luật thì có cần dùng phương pháp trừng phạt không? Makarenko cho rằng gạt bỏ việc trừng phạt là thể hiện của chủ nghĩa nhân đạo giả dối. Theo ông, một chế độ trừng phạt hợp lý có thể giúp cho việc hình thành một nhân cách kiên cường, một tinh thần trách nhiệm cao, một ý chí sắt đá. Chế độ trừng phạt phải được xây dựng trên cơ sở bảo vệ lợi ích của tập thể mà không hại đến một cá nhân nào.

Makarenko, từ 1905 đến 1939, trong 34 năm trời đã hoàn toàn hiến thân cho giáo dục. Không những ông đã kéo được 3000 thanh thiếu niên từ chỗ tối tăm ra chỗ ánh sáng, từ chỗ bùn lầy, hôi hám ra nơi sáng sủa, thảnh thơi, biến nhưng tất cả những học sinh cá biệt thành những người công dân tốt, những người lao động tốt, những người cán bộ tốt, ông lại còn xây dựng lên cả một lý luận giáo dục tiến bộ Sự nghiệp giáo dục của Makarenko luôn luôn là ngọn đuốc soi đường cho những ai đã quyết tâm tận tuỵ với nghề giáo gian khổ và vinh quang.

Tin liên quan